Kompyuter sekin ishlayapti: Windows’ni qayta o‘rnatish kerakmi?

Har doim ham emas. Ko‘pincha sekinlik sababi — avtoyuklanishdagi keraksiz dasturlar, to‘lib qolgan disk yoki eski HDD disk, va buni qayta o‘rnatishsiz tuzatish mumkin. Qayta o‘rnatish esa tizim viruslar, xatolar va yillar davomida yig‘ilgan “axlat” bilan shunchalik buzilganda o‘zini oqlaydi, ammo undan oldin albatta fayllarning nusxasini olish kerak.

Kompyuter nega sekinlashadi

Avval sababni topish kerak: agar muammo uskunada bo‘lsa, yangi o‘rnatilgan Windows ham tez orada yana sekinlashadi. Quyidagi jadval taxminiy yo‘l-yo‘riq, aniq sababni tekshiruvdan keyin aytish mumkin.

Qachon tozalash yetarli, qachon qayta o‘rnatish kerak

Tozalash odatda yetarli

• Sekinlik asta-sekin paydo bo‘lgan va tizim xatosiz ishlayapti.
• Diskda bo‘sh joy qolmagan: vaqtinchalik fayllar, eski yuklab olinganlar, takror nusxalar.
• Avtoyuklanishda o‘nlab dastur bor, brauzerda keraksiz qo‘shimchalar (kengaytmalar) ko‘p.
• Virus topilgan, lekin u tozalangandan keyin qaytmayapti.

Qayta o‘rnatish o‘zini oqlaydi

• Viruslar yoki reklama dasturlari tozalangandan keyin ham qaytib kelyapti.
• Ko‘k ekran va tizim xatolari takrorlanadi, disk esa sog‘lom.
• Windows yangilanishlari doim xato bilan to‘xtaydi.
• Kompyuter noma’lum “sborka”da ishlaydi yoki boshqa egadan o‘tgan.
• Tizim ko‘p yillardan beri qayta o‘rnatilmagan va unda yuzlab keraksiz dastur to‘plangan.

Qayta o‘rnatishdan oldin diskning “sog‘lig‘ini” tekshirib ko‘ring (SMART ko‘rsatkichlari). Agar HDD diskda buzilgan sektorlar bo‘lsa, yangi Windows ham sekin ishlaydi va fayllar yo‘qolish xavfi qoladi: avval diskni almashtirish kerak.

Qayta o‘rnatishdan oldin nimani saqlash kerak

Qayta o‘rnatishda tizim diski odatda to‘liq tozalanadi. Quyidagilarni alohida diskka, fleshkaga yoki NAS qurilmasiga oldindan nusxalang:

• Hujjatlar, Ish stoli va Yuklanmalar papkalari — ko‘pchilik fayllarni aynan shu yerda saqlaydi.
• Rasmlar va videolar, jumladan telefondan tashlangan papkalar.
• Brauzer xatcho‘plari va saqlangan parollar: brauzer hisobiga kirib sinxronlash yoki eksport qilish.
• Messenjerlar: akkaunt paroli va ikki bosqichli tasdiqlash ma’lumoti, kompyuterga yuklab olingan fayllar papkasi.
• 1C va boshqa buxgalteriya bazalari — dastur ichidan to‘liq nusxa (vygruzka) oling.
• Pochta dasturi arxivi, agar pochta faqat kompyuterda saqlanayotgan bo‘lsa.
• Litsenziya kalitlari va hisob ma’lumotlari: Windows, Office va boshqa pullik dasturlar.
• Ishlatiladigan dasturlar ro‘yxati — keyin hech narsa esdan chiqmasligi uchun.

Nusxa olgandan keyin uni boshqa kompyuterda ochib ko‘ring: bir nechta hujjat va 1C bazasi ochilsa, nusxa haqiqatan ishlaydi. Tekshirilmagan nusxa — zaxira emas.

To‘g‘ri qayta o‘rnatish nimalardan iborat

Faqat Windows’ni o‘rnatib qo‘yish yetarli emas: kompyuter oldingidek ish uchun tayyor bo‘lishi kerak.

1. 1Nusxa olish va diskni tekshirish.
2. 2Litsenziyali Windows’ni o‘rnatish va faollashtirish.
3. 3Ishlab chiqaruvchi saytidan drayverlar: videokarta, tarmoq, ovoz, noutbuk tugmalari.
4. 4Barcha Windows yangilanishlarini o‘rnatish.
5. 5Ofis dasturlari, brauzer, messenjerlar va ishingizga kerak bo‘lgan boshqa dasturlar.
6. 6Printer, skaner va tarmoq papkalariga ulash.
7. 7Rasmiy litsenziyali antivirusni o‘rnatish va sozlash.
8. 8Fayllarni joyiga qaytarish va hamma narsa ishlashini birga tekshirish.

Litsenziyali Windows yoki “sborka”

Internetdan yuklab olingan “sborka”lar va buzilgan (aktivatorli) versiyalar tez va tekin ko‘rinadi, lekin ularda jiddiy kamchiliklar bor:

• Ichida yashirin zararli dastur bo‘lishi mumkin — uni kim va nima qo‘shganini bilmaysiz.
• Ko‘pincha yangilanishlar o‘chirilgan, ya’ni ma’lum xavfsizlik teshiklari yopilmaydi.
• Keraksiz narsalar olib tashlangan “yengil” versiyalar keyinchalik dasturlar va drayverlar bilan muammo beradi.
• Korxona uchun litsenziyasiz dastur tekshiruvlarda muammo tug‘dirishi mumkin: litsenziya talablariga rioya qilish kerak.

Litsenziyali Windows rasmiy yangilanishlarni oladi va o‘rnatilgan Windows himoyasi to‘liq ishlaydi. Shuningdek, eski versiyalarga e’tibor bering: Windows 10 uchun asosiy xavfsizlik yangilanishlari 2025-yil oktyabrida to‘xtagan, Windows 11 esa uskunaga talablar qo‘yadi, shuning uchun juda eski kompyuterga u mos kelmasligi mumkin.

Qachon qayta o‘rnatishdan ko‘ra yangilash foydaliroq

Agar kompyuterda hali HDD disk turgan bo‘lsa, yangi Windows ham sezilarli tezlashtirmaydi. Bunday hollarda uskunani yangilash ko‘proq samara beradi:

• HDD o‘rniga SSD: yuklanish va dasturlar ochilishi odatda bir necha barobar tezlashadi. Bu eski kompyuterni yangilashning eng arzon yo‘llaridan biri.
• RAM qo‘shish: ofis ishlari va brauzer uchun odatda 8 GB qulay, 4 GB bilan zamonaviy Windows qiynaladi.
• Changdan tozalash: qizib ketgan protsessor o‘zini sekinlashtiradi, tozalagandan keyin tezlik qaytishi mumkin.

SSD qo‘yishda Windows odatda baribir yangi diskka o‘rnatiladi, shuning uchun ikkala ishni birga qilish qulay. Lekin kompyuter juda eski bo‘lsa (masalan, protsessor zamonaviy dasturlarni tortmasa), yangilashga pul sarflashdan ko‘ra yangi kompyuter yoki noutbuk olish ma’qulroq bo‘lishi mumkin — bu modelga qarab hal qilinadi.

Ofislar uchun: muntazam IT yordam

Ofisda bitta sekin kompyuter butun bo‘lim ishini to‘xtatishi mumkin. Muammolar yig‘ilib qolmasligi uchun kompyuterlarni muntazam kuzatib borish arzonroq tushadi:

• Barcha kompyuterlarda bir xil dasturlar to‘plami va litsenziyali antivirus.
• Yangilanishlar va disk holatini vaqti-vaqti bilan tekshirish.
• Muhim fayllar va 1C bazalarining avtomatik zaxira nusxasi NAS qurilmasiga.
• Xodimlarda administrator huquqi bo‘lmasligi — keraksiz dasturlar o‘rnatilmaydi.
• Yangi xodim uchun kompyuterni tayyorlash va ketgan xodim akkauntlarini yopish.

Sam Smart Security Service Windows’ni qayta o‘rnatadi, drayver va dasturlarni sozlaydi, rasmiy litsenziyali antivirus o‘rnatadi va ofislarga muntazam texnik yordam ko‘rsatadi. Narx ish hajmiga qarab kelishiladi. Samarqand shahri ichida maslahat bepul; to‘lov naqd, karta yoki pul o‘tkazish orqali, so‘rov bo‘yicha QQS bilan hisob-faktura beriladi.